Касам

КАСАМ

Касам – бир ишти жасап-жасабоо максатында сөздү бекемдөө үчүн Алланын атын оозанып сөз берүү.

Касам Алла Тааланын ысым-сыпаттарын оозануу менен жүзөгө ашат. Пайгамбарлар, ыйык жерлер менен сөз берүү касам болуп саналбайт. Асыресе, Куранга касам ичүү жарактуу эсептелет. Себеби Куран Алланын сөзү. Ошондой эле адалды арам кылуу же арамды адал кылуу үчүн айтылган сөздөр да касамга кирет. Маселен, «Валлахи, Аллага касам ичем! Бул нерсе мага арам болсун!» деп айтуу сыяктуу. Куранда касам жөнүндө Алла Таала: «Алла байкоостон айтылган касамыңар үчүн жазалабайт. Бирок атайын биле туруп ичкен касамыңар үчүн жооп бересиңер. (Эгер ант-касамыңарды бузсаңар) анын төлөмү (каффараты) – үй-бүлөңөрдү тамактандыра турган орточо эсептеги тамак-аш менен он кедейди тойгузуу жана аларды кийиндирүү же бир кулду азаттыкка чыгаруу. Эгер муну аткара албасаңар, үч күн орозо кармоо зарылчылыгы бар. Бузган касамыңардын жазасы – мына ушундай. Касамыңарды сактагыла (жөнү жок эле Алланын атын оозанып касам иче бербегиле!) Алла Таала силерге аяттарын ушинтип билдирет. Мүмкүн шүгүр келтирээрсиңер» (Маида сүрөсү, 89).

А. КАСАМДЫН ТҮРЛӨРҮ

Касам үч түргө бөлүнөт:

1. Байкоостон айтылган касам / Лагв касамы: байкоостон жана бул же тигил иштин туура болгондугун ойлоп айтылган касам жараксыз болуп эсептелет. Бул «лагв» касамы деп аталат. Мисалы, төлөй элек карызын төлөгөнүн ойлоп «валлахи, карызымды бергем» деп айтуу жараксыз касамга кирет. Андыктан анүчүн өзүнчө жазанын кажети жок. Анткени бул байкоостон, жаңылыштык менен айтылган касам.

2. Жалган айтылган касам / Гамус касамы: иштин чоо-жайын биле туруп жалган касам ичүү – чоң күнөө. Төлөнө элек карызын айкын биле туруп, көз көрүнөө «валлахи, карызыман кутулгам!» деп айтуу сыяктуу. Бул жерде Алла Таала жеке кызыкчылык үчүн жалган ишке күбө тутулат. Мындай кадамга барган адам дароо Алла Таалага тооба кылып (бул ишке экинчи жолобоо үчүн сөз берип) кечирим тилеп карызын төлөшү керек. Асыресе, жалган касам ичүү менен моралдык жактан да адам укугун тепсегени үчүн ал адамдан кечирим сурап адалдашуусу зарыл.

Айрым бир соодагерлердин соода мүлкүн сатуу үчүн мал-мүлкүндө жок өзгөчөлүктөрдү айтып сатуу да гамус касамына кирет. Бул иш арам болуп саналат.

3. Мунакид касамы: Келечекте бир ишти жасап-жасабоо максатында билип туруп айтылган касам – мунакид касамы деп аталат. Мындай касам бузулганда каффарат талап кылынат.

Кандайдыр бир күнөө иш үчүн касам ичилген болсо, касамды бузуп каффаратын орундоо керек. Маселен, бир адам «карызын бербөөгө» же «атасы менен сүйлөшпөөгө» касам ичсе, карызын берип же атасы менен сүйлөшүп касамын бузушу зарыл. Андан соң касам каффаратын орундатышы керек. Бул багытта Азирети Пайгамбарыбыз: «Кимдир бирөө кандайдыр бир нерсе үчүн касам ичкен соң, касамды бузуу дагы да жакшы жыйынтык бере турганына көзү жетсе, касамын бузсун да, каффаратын берсин!» (Бухари, Айман, 1; Муслим, Айман, 15, 16) деген.
Касам сөздөрүндө коомчулуктун үрп-адаты эске алынат.

«Иншаллах Кудай буюрса» сыяктуу Алла Тааланын эрк-каалоосуна байланышкан сөз касамга кирбейт.

Б. КАСАМДЫН КАФФАРАТЫ

Бүгүнкү күнү кул болбогондугу үчүн касамын бузган адам күчү жетсе, төмөнкү эки жагдайдан бирин орундатышы керек:

1. Он кедей адамды тойгузуу: Касамын бузган адам каффарат иретинде өз үй-бүлөсү күн кечирген тамак-аш менен он кембагал адамды бир күн багышы керек. Аларга бир күндүк тамак-ашынын акчасын берип койсо да болот.

2. Он кембагалды кийинтүү: Касамын бузган адам каффаратынан кутулушунун экинчи жолу шариятка ылайык он кембагал адамды кийинтүүсү зарыл.

Бул эки каффаратка тең күчү жетпеген адам үч күн удаама-удаа орозо кармашы керек.

Добавить комментарий